Brabant breidt crisisaanpak netcongestie uit en start pilots voor netbewuste woningbouw

19 november 2026EnergieBevat visueel element: Foto

Brabant breidt de crisisaanpak voor netcongestie uit om woningbouw mogelijk te maken. In de 4 Brabantse Energieregio’s starten 5 pilots voor netbewuste woningbouw. Daar onderzoeken de betrokken partijen welke mogelijkheden er zijn om woningbouw en voorzieningen te realiseren op een locatie met beperkte netcapaciteit. Het gaat om ’t Zoet in Breda, Kenniskwartier in Tilburg, De Groote Wielen in ’s-Hertogenbosch, KnoopXL/Groots Gestel in Eindhoven en Nieuw Brandevoort in Helmond. Daarnaast worden 5 extra netdelen toegevoegd aan de crisisaanpak.

Met deze uitbreiding gaat de aandacht naast netveiligheid ook naar gebieden waar netcongestie maatschappelijke ontwikkelingen belemmert. Het gaat naast woningbouw bijvoorbeeld om organisaties met een veiligheidsfunctie, zoals ziekenhuizen, drinkwaterbedrijven, brandweerkazernes en andere vitale voorzieningen.

Pilots voor netbewuste nieuwbouw in alle Brabantse Energieregio’s

Een tekort aan beschikbare netcapaciteit belemmert woningbouw op steeds meer locaties in Brabant. Daarom starten de betrokken partijen pilots voor netbewuste nieuwbouw. Daarin onderzoeken zij welke mogelijkheden er zijn om woningen te realiseren op locaties waar de netcapaciteit beperkt is. Hierbij wordt aangesloten op het Actieplan van de Taskforce Versnellen Woningbouw van de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, zodat landelijk beleid in de praktijk kan worden gebracht.

Ook in gebieden met netcongestie is er buiten piekmomenten vaak nog ruimte op het elektriciteitsnet. Er wordt onderzocht of en hoe die ruimte beter kan worden benut door netbewust te bouwen. Daarbij kijken provincie, gemeenten, ontwikkelaars, netbeheerders en andere partners onder meer naar buurtbatterijen, slimme energiesturing, collectieve energiesystemen, lokale energieopwekking en het slim laden van elektrische voertuigen. De onderzoeken moeten inzicht geven in welke maatregelen kansrijk zijn en onder welke voorwaarden woningbouw binnen de bestaande netcapaciteit mogelijk is.

De betrokken partijen starten 5 pilots, verspreid over de 4 Brabantse Energieregio’s. Het gaat om de volgende locaties:

’t Zoet in Breda

’t Zoet is een grootschalige gebiedsontwikkeling in Breda, waar de komende jaren plannen zijn voor 4.000 tot 6.000 woningen, werkfuncties en voorzieningen. De eerste ontwikkelingen op ’t Zoet moeten vanaf eind 2028/begin 2029 van start gaan. De beperkte beschikbare capaciteit op het elektriciteitsnet vormt daarbij een belangrijke randvoorwaarde voor de realisatie en planning van het gebied.

De pilot richt zich op de vraag hoe de beschikbare netcapaciteit slimmer en gebiedsgericht kan worden benut, zodat woningbouw en voorzieningen tijdig kunnen worden gerealiseerd. Gemeente, provincie, netbeheerder en ontwikkelende partijen onderzoeken gezamenlijk welke aanpassingen in de energievoorziening, bouwplannen en fasering daarvoor nodig zijn. De ervaringen op ’t Zoet moeten ook bruikbaar zijn voor andere grootschalige gebiedsontwikkelingen waar netcongestie de woningbouw onder druk zet.

’t Zoet is een gezamenlijke publieke sleutelopgave, waarbij gemeente Breda, provincie Noord-Brabant en Rijk betrokken zijn. De grote woningbouwopgave en de samenhang met mobiliteit, energie en publieke investeringen maken ’t Zoet bij uitstek geschikt om te onderzoeken welke oplossingen voor netbewust bouwen in de praktijk kansrijk zijn.

Joek van Pul, wethouder energietransitie Breda, namens de Energieregio West-Brabant: "Netcongestie is een steeds nijpender probleem voor inwoners, bedrijven en noodzakelijke ontwikkelingen. Dit vergt een gecoördineerde aanpak om te kijken wat wel mogelijk is en op welke manier. Rijk, provincie en regio’s zetten nu samen met de netbeheerder een stap naar voren. We zoeken hier echt de samenwerking! Alleen samen komen we tot oplossingen die daadwerkelijk het verschil kunnen gaan maken, al is netcongestie niet van vandaag op morgen opgelost."

Het Kenniskwartier in Tilburg

Voor het Kenniskwartier in Tilburg is een grootschalige gebiedsontwikkeling voorzien met ongeveer 7.500 woningen, inclusief maatschappelijke voorzieningen en ruimte voor stedelijke economie. In het Kenniskwartier wordt gewoond, gewerkt en gerecreëerd. De gebiedsontwikkeling verbindt grootschalige woningbouw met het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid.

Met deze pilot onderzoeken de betrokken partijen of en hoe netbewuste nieuwbouw kan bijdragen aan woningbouw binnen de beschikbare netcapaciteit. De ervaringen moeten inzicht geven in welke maatregelen kansrijk zijn en onder welke voorwaarden zij toepasbaar zijn.

Bas van der Pol, wethouder aanpak netcongestie Tilburg, namens Hart van Brabant: "De crisisaanpak moet zich richten op de plekken waar de maatschappelijke gevolgen van netcongestie het grootst zijn. Dat zijn niet alleen de kritieke netdelen van vandaag maar ook de gebieden waar we woningbouw, voorzieningen en economische ontwikkeling moeten versnellen. Ik ben erg blij dat we nu in de Regio Hart van Brabant concreet met een pilot aan de slag kunnen. Met deze pilot onderzoeken we welke mogelijkheden netbewust bouwen biedt op een locatie waar de druk op het elektriciteitsnet groot is. Daar kunnen we ook elders, in de regio en daarbuiten, de vruchten van plukken."

De Groote Wielen in 's-Hertogenbosch

De Groote Wielen Noord is de nieuwe uitbreiding van de wijk De Groote Wielen in 's-Hertogenbosch. Het gebied biedt in de plannen ruimte aan circa 2.300 tot 3.000 woningen, waarvan 30 procent sociale huur. Onderdeel hiervan is De Beemden, met bijna 1.000 woningen. In de huidige planning wordt rekening gehouden met een bouwstart vanaf 2027 en 2028.

Voor De Groote Wielen Noord wordt gekeken naar een warmtenet op zeer lage temperatuur, dat warmte haalt uit de bodem en uit oppervlaktewater. Zo'n systeem kan de vraag naar elektriciteit op piekmomenten beperken ten opzichte van woningen met individuele warmtepompen. In de pilot onderzoeken de betrokken partijen hoe de wijk met zo weinig mogelijk netcapaciteit kan worden ontwikkeld en of de ruimte die daardoor ontstaat kan bijdragen aan extra woningbouw binnen het gebied. Gemeente, woningcorporatie, ontwikkelaars, de toekomstige exploitant van het warmtenet en netbeheerder Enexis werken hierin samen.

De Groote Wielen Noord is een sleutelproject in de Woondeal Noordoost-Brabant en ontvangt een bijdrage uit de Woningbouwimpuls van het Rijk. Volgens de huidige plannen levert de wijk de komende tien jaar ongeveer een derde van de nieuwbouw in 's-Hertogenbosch. Dat maakt De Groote Wielen geschikt om te onderzoeken hoe netbewuste nieuwbouw in de praktijk kan werken, met lessen die bruikbaar zijn voor andere uitbreidingswijken in de regio.

Mariève Craste, wethouder Energie gemeente ’s-Hertogenbosch, namens Energieregio Noordoost-Brabant: "Goed dat de urgentie landelijk, provinciaal en regionaal breed wordt gedeeld. Met deze Brabantse crisisaanpak zetten we in op een veilig en betrouwbaar elektriciteitsnet, zodat inwoners ook deze winter verzekerd zijn van stroom. Iedereen kan daaraan bijdragen door bewuster gebruik te maken van het net. Tegelijk kunnen we niet wachten met woningbouw tot de netuitbreiding klaar is. Daarom zijn pilots voor netbewuste woningbouw, zoals voor De Beemden in gemeente 's-Hertogenbosch, essentieel, om te onderzoeken hoe we samen ruimte op het net kunnen creëren voor woningen, scholen en andere voorzieningen."

KnoopXL/Groots Gestel in Eindhoven

KnoopXL/Groots Gestel in Eindhoven is een grootschalige gebiedsontwikkeling waarin ongeveer 10.000 woningen en voorzieningen zijn gepland. Voor een groot deel van die ontwikkeling is op basis van de huidige inzichten nog geen netcapaciteit beschikbaar.

De pilot richt zich daarom op de vraag welke maatregelen nodig zijn om woningbouw en voorzieningen binnen de beschikbare ruimte op het elektriciteitsnet mogelijk te maken.

Rik Thijs, namens de Metropoolregio Eindhoven: "De gevolgen van netcongestie worden steeds concreter voor onze regio. Achter de cijfers zitten mensen die op een woning wachten, ondernemers die in onzekerheid zitten en voorzieningen die nodig zijn voor onze regio. Ook onze verduurzamingsopgave mag niet stilvallen. Daarom is het uitbreiden van de crisisaanpak noodzakelijk. We kunnen de schaarste niet van vandaag op morgen oplossen, maar we doen er alles aan om de gevolgen voor onze inwoners en (maatschappelijke) voorzieningen zoveel mogelijk te beperken. Dat vraagt om alles op alles te zetten en vooral om écht goed samen te werken, over de grenzen van gemeenten en organisaties heen."

Nieuw Brandevoort in Helmond

Nieuw Brandevoort in Helmond omvat een woningbouwopgave van circa 4.000 woningen. De eerste woningen moeten vanaf 2028 worden gebouwd. De pilot richt zich daarom op de voorbereidingsfase, waarin de belangrijkste keuzes voor de verdere ontwikkeling van de wijk worden gemaakt.

De betrokken partijen onderzoeken welke aanpassingen nodig kunnen zijn in de bouwplannen, energievoorziening en technische uitwerking van het project om woningbouw mogelijk te maken met de ruimte die op het elektriciteitsnet beschikbaar is. Daarbij wordt bijvoorbeeld gekeken naar de inrichting van de energievoorziening, slimme sturing van energiegebruik en de inzet van lokale energiesystemen. Zo moet tijdig duidelijk worden welke keuzes nodig zijn om vanaf 2028 daadwerkelijk met de bouw te starten.

In de eerste jaren gaat het naar verwachting om gemiddeld 200 tot 350 woningen per jaar. De ervaringen uit deze fase moeten ook bruikbaar zijn voor latere fasen van de gebiedsontwikkeling.

Rik Thijs, namens de Metropoolregio Eindhoven: "De gevolgen van netcongestie worden steeds concreter voor onze regio. Achter de cijfers zitten mensen die op een woning wachten, ondernemers die in onzekerheid zitten en voorzieningen die nodig zijn voor onze regio. Ook onze verduurzamingsopgave mag niet stilvallen. Daarom is het uitbreiden van de crisisaanpak noodzakelijk. We kunnen de schaarste niet van vandaag op morgen oplossen, maar we doen er alles aan om de gevolgen voor onze inwoners en (maatschappelijke) voorzieningen zoveel mogelijk te beperken. Dat vraagt om alles op alles te zetten en vooral om écht goed samen te werken, over de grenzen van gemeenten en organisaties heen."

Lessen voor heel Nederland

De Brabantse pilots zijn bewust geselecteerd op hun leerwaarde. Samen bieden zij een breed beeld van de uitdagingen die netcongestie oplevert voor gebiedsontwikkeling en woningbouw.

De ervaringen uit de 5 pilots moeten duidelijk maken welke maatregelen kansrijk zijn om binnen de beschikbare netcapaciteit te bouwen. Die inzichten kunnen vervolgens worden gebruikt bij vergelijkbare projecten in heel Nederland.

Vijf nieuwe netdelen toegevoegd aan crisisaanpak

De Brabantse crisisaanpak richt zich al op 9 kritieke HS netdelen waar maatregelen nodig zijn om de betrouwbaarheid van het elektriciteitsnet te waarborgen. Daar komen nu 5 congestienetdelen bij waar een tekort aan netcapaciteit de grootste maatschappelijke impact heeft.

In deze 5 congestienetdelen staat de betrouwbaarheid van het net niet onder druk. Wel lopen woningbouw en andere maatschappelijke ontwikkelingen steeds vaker vast doordat onvoldoende netcapaciteit beschikbaar is. Daarom worden ook deze netdelen onderdeel van de crisisaanpak.

Netveiligheid deze winter blijft prioriteit

De uitbreiding van de crisisaanpak komt bovenop de maatregelen die al worden genomen om de betrouwbaarheid van het elektriciteitsnet te waarborgen. Met het oog op de komende winter neemt Enexis verschillende maatregelen om overbelasting te voorkomen, waaronder congestiemanagement bij zakelijke grootverbruikers, de inzet van storingsreserves en technische maatregelen voor een veilig en betrouwbaar net.

Met deze maatregelen en voortdurende monitoring hebben de betrokken partijen er vertrouwen in dat de netveiligheid ook komende winter geborgd blijft. Tegelijkertijd blijven structurele maatregelen nodig om netcongestie op langere termijn terug te dringen.

"De vraag is niet óf we woningen willen bouwen, maar hoe we dat mogelijk maken in een provincie met een vol elektriciteitsnet."

Bas Maes, gedeputeerde Energie

Jo-Annes de Bat, staatssecretaris van Klimaat en Groene Groei: "We bereiden onze gezamenlijke aanpak voor het volle stroomnet in Brabant uit naar meer regio’s. Daarmee willen we ervoor zorgen dat de woningbouw zoveel mogelijk door kan gaan. De lessen van de pilots voor netbewuste woningbouw zijn straks niet alleen relevant voor Brabant, maar gaan we ook in de rest van Nederland gebruiken.”

Bas Maes, gedeputeerde energie van de provincie Noord-Brabant: "Brabant kan het zich niet veroorloven om te wachten tot alle uitbreidingen van het elektriciteitsnet klaar zijn. De vraag is niet óf we woningen willen bouwen, maar hoe we dat mogelijk maken in een provincie met een vol elektriciteitsnet. Daarom breiden we de crisisaanpak uit én starten we pilots voor netbewuste nieuwbouw. Zo zoeken we niet alleen naar ruimte op het net, maar vooral naar ruimte voor woningen, scholen en andere voorzieningen waar Brabanders op rekenen."

Rutger van der Leeuw, CEO van Enexis Groep: “De uitbreiding van de Brabantse crisisaanpak onderstreept de urgentie van maatregelen om netcongestie te verminderen. We breiden het elektriciteitsnet zo snel mogelijk uit en willen daarin verder versnellen. Daarvoor is ruimte nodig om onze stations uit te breiden. Tegelijkertijd moeten we slimmer omgaan met de capaciteit die er is. Zo maken we eerder ruimte op het stroomnet voor woningbouw en andere maatschappelijke ontwikkelingen, met behoud van een veilig en betrouwbaar net. Dat vraagt om nauwe samenwerking.”

Over de crisisaanpak netcongestie Noord-Brabant

In de Crisisaanpak kritieke netdelen Noord-Brabant werken de ministeries van Economische Zaken en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, de provincie Noord-Brabant, de Brabantse Energieregio’s (West-Brabant, Hart van Brabant, Noordoost-Brabant en Metropoolregio Eindhoven), netbeheerders TenneT en Enexis en de Autoriteit Consument & Markt (ACM) samen aan de meest urgente knelpunten op het elektriciteitsnet.

De aanpak richt zich op gebieden waar de druk op het net het grootst is en waar netcongestie een directe belemmering vormt voor maatschappelijke opgaven. Denk aan woningbouw, zorg, onderwijs, openbaar vervoer en andere ontwikkelingen die belangrijk zijn voor Brabant.

Samen werken de betrokken partijen aan een veilig en betrouwbaar elektriciteitsnet, het beter benutten van de bestaande netcapaciteit en zoveel mogelijk voortgang van maatschappelijke ontwikkelingen, waaronder woningbouw. Tegelijkertijd werken zij aan de uitbreiding van het elektriciteitsnet.

Het Bestuurlijk Overleg Netcongestie Brabant is in eerste instantie ingericht voor een periode van 12 maanden. Daarna beoordelen de betrokken partijen gezamenlijk welke vervolgstappen nodig zijn.

De Brabantse crisisaanpak voor netcongestie omvat de volgende netdelen en de daarin gelegen gemeenten. Daarbij gaat het om delen van gemeenten, omdat de grenzen van netdelen niet exact samenvallen met gemeentegrenzen.

Kritieke HS netdelen:

  • Eindhoven Noord Netdeel 1 (Eindhoven)
  • Eindhoven West Netdeel 8 (Eindhoven, Eersel en Veldhoven)
  • Etten-Leur Netdeel 2 (Etten-Leur, Zundert, Ruchphen, Halderberge)
  • Helmond Zuid Netdeel 2 (Asten, Deurne, Geldrop-Mierlo, Helmond en Someren)
  • Oss Netdeel 1 (Oss, Bernheze, 's-Hertogenbosch)
  • ’s-Hertogenbosch Noord Netdeel 1 ('s-Hertogenbosch, Sint-Michielsgestel, Oss)
  • Tilburg Noord Netdeel 1 (Tilburg, Loon op Zand, Oisterwijk en Vught)
  • Uden Netdeel 1 (Maashorst, Bernheze, Land van Cuijk)
  • Uden Netdeel 2 (Maashorst, Boekel, Meierijstad)

Congestie HS netdelen:

  • Breda Netdeel 2 (Breda)
  • ’s-Hertogenbosch Noord Netdeel 3 (Vught, Sint-Michielsgestel, 's-Hertogenbosch)
  • Eindhoven Noord Netdeel 2 (Eindhoven)
  • Eindhoven Oost Netdeel 3 (Eindhoven en Nuenen)
  • Eindhoven Zuid Netdeel 3 (Waalre)

Blijf op de hoogte

Schrijf je in voor Brabant Nieuwsbrief en ontvang elke week nieuws en informatie van de provincie.